تسنیم نوشت: خودکشی همیشه با یک هشدار آشکار و قابل تشخیص اتفاق نمیافتد؛ گاهی یک جمله درباره مرگ، تغییر شدید رفتار و بیاهمیت شدن برخی مسائل برای فرد، تنها نشانههایی هستند که پیش از یک بحران جدی دیده میشوند. نشانههایی که اگر بهموقع دیده و جدی گرفته شوند، میتوانند فرصتی برای مداخله و کمک به فرد ایجاد کنند.
۱۰ سپتامبر هر سال به عنوان روز جهانی پیشگیری از خودکشی نامگذاری شده است؛ مناسبتی برای افزایش آگاهی درباره نشانههای هشدار و یادآوری اینکه پیشگیری از خودکشی فقط به متخصصان سلامت روان محدود نمیشود و خانواده و اطرافیان نیز میتوانند در شناسایی و کمک به فرد در معرض خطر نقش مهمی داشته باشند؛ سؤال مهم این است که از کجا بفهمیم وضعیت یک فرد نیازمند توجه جدی است و اگر به خودکشی او مشکوک شدیم، دقیقاً چه باید بکنیم؟
چه زمانی باید نگران شویم؟
وجود یک نشانه بهتنهایی به معنای آن نیست که فرد قصد خودکشی دارد؛ با این حال، نشانههای جدید، شدید یا رو به افزایش، بهویژه وقتی چند مورد همزمان دیده میشوند، نباید نادیده گرفته شوند.
در حرفهای فرد به این نشانهها توجه کنید:
• صحبت کردن مکرر درباره مرگ یا مردن
• گفتن جملاتی مانند «دیگر نمیخواهم زنده باشم»
• بیان این احساس که «دیگر هیچ راهی ندارم»
• گفتن اینکه برای دیگران دردسر یا سربار است
• ابراز ناامیدی شدید یا اینکه زندگی دیگر دلیلی برای ادامه دادن ندارد
در رفتار و وضعیت روحی فرد نیز این تغییرات میتواند هشداردهنده باشد:
• اضطراب و بیقراری شدید
• عصبانیت یا تحریکپذیری غیرمعمول
• فاصله گرفتن ناگهانی از خانواده و دوستان
• خداحافظیهایی که با رفتار معمول فرد متفاوت است
• بخشیدن ناگهانی وسایل مهم یا شخصی
• انجام رفتارهای بسیار پرخطر و بیمحابا
• تغییر قابلتوجه در خواب یا اشتها
• افزایش مصرف مواد یا الکل
• جستوجو درباره راههای آسیب زدن به خود یا صحبت و برنامهریزی برای انجام آن
اگر به خودکشی فردی مشکوک شدیم، چه کنیم؟
۱. مستقیم سؤال کنید
از پرسیدن سؤال صریح نترسید. میتوان خیلی ساده پرسید:
«آیا به خودکشی فکر کردهای؟»
پرسیدن این سؤال باعث ایجاد فکر خودکشی در ذهن فرد نمیشود. برعکس، ممکن است فرصتی ایجاد کند تا فرد درباره چیزی که در ذهنش میگذرد صحبت کند و برای دریافت کمک قدم بردارد.
۲. بدون قضاوت گوش دهید
اگر فرد شروع به صحبت کرد، فوراً نصیحت، سرزنش یا کوچک شمردن مشکل را شروع نکنید. اجازه دهید درباره احساسات و نگرانیهایش حرف بزند و نشان دهید که صحبتهای او را جدی میگیرید.
۳. فرد را تنها نگذارید
اگر احتمال میدهید خطر فوری وجود دارد، فرد را تنها رها نکنید و برای کمک فوری اقدام کنید.
۴. دسترسی به وسایل خطرناک را محدود کنید
اگر احتمال آسیب به خود وجود دارد، تا جایی که به شکل ایمن امکانپذیر است، دسترسی فرد به وسایل یا موقعیتهایی را که میتوانند برای خودآسیبرسانی استفاده شوند، کاهش دهید.
۵. او را به کمک تخصصی برسانید
کمک خانواده و دوستان مهم است، اما در شرایط جدی نباید جایگزین خدمات تخصصی شود. فرد را برای دریافت کمک به روانشناس، روانپزشک یا سایر خدمات سلامت روان متصل کنید و در صورت نیاز، برای مراجعه و ادامه روند دریافت خدمات همراه او باشید.
۶. بعد از عبور از بحران هم ارتباط را حفظ کنید
تمام شدن یک بحران به این معنا نیست که حمایت باید متوقف شود. احوالپرسی، تماس و پیگیری وضعیت فرد پس از بحران یا پس از دریافت خدمات تخصصی نیز اهمیت دارد.
چند باور اشتباه درباره خودکشی
باور اشتباه: «اگر درباره خودکشی سؤال کنیم، ممکن است این فکر به ذهنش بیفتد.»
واقعیت این است که سؤال مستقیم درباره خودکشی باعث ایجاد این فکر نمیشود و میتواند راه را برای گفتوگو و کمک گرفتن باز کند.
باور اشتباه: «کسی که از خودکشی حرف میزند، فقط میخواهد توجه دیگران را جلب کند.»
صحبت درباره خودکشی را نباید برای جلب توجه تلقی کرد. چنین حرفهایی باید جدی گرفته شوند و وضعیت فرد مورد توجه قرار گیرد.
باور اشتباه: «آدم قوی خودش از پس مشکلاتش برمیآید.»
درخواست کمک در شرایط بحرانی نشانه ضعف نیست. گاهی دریافت کمک تخصصی میتواند از عمیقتر شدن بحران جلوگیری کند.
باور اشتباه: «اگر صبر کنیم، بحران خودش تمام میشود.»
برخی ناراحتیها ممکن است با گذشت زمان کاهش پیدا کنند، اما افکار خودکشی یا علائم شدید و ماندگار موضوعی نیستند که بتوان صرفاً منتظر برطرف شدنشان ماند و باید برای دریافت کمک اقدام کرد.